نرگسها Narcissus  L. دسته مهمي از تيره آماريليده ها ( Amaryllidacees ) ميباشند . عموما انواع نرگس گياه سوخ دار ( پيازدار) با برگهاي نواري عمودي است .از ميان آنها ساقه هائي كه منتهي به يك يا چندين گل ميشود بيرون ميآيد . گلهاي گونه هاي مختلف گل نرگس كه به رنگهاي سفيد ، زرد و همه آنها مزين به يك كاسه سفيد يا زرد كم و زياد پهن است از اسفند تا ارديبهشت به تفاوت باز ميشوند .

از اقسام نرگس آنها كه در گلكاريها كاشته ميشود بشرح زير است :

۱ – نرگس شيپوري : يا بدل نرگس كه گونه اصلي آن در مزارع زياد ديده ميشود و اصلاح شده آن داراي گلهاي خيلي درشت و زيباست در گلكاريها كاشته ميشود .

۲ – نرگس فتان : با گلهاي معطر سفيد و كاسه راه راه قرمز كه جورهاي پُرپَرِ زيباي آن هم وجود دارد .

۳ – نرگس شهلا : با گلهاي معطر سفيد مايل به كِرِم و كاسه زرد رنگ كوچك كه از اين گونه هم چند جور وجود دارد .

۴ – نرگس مسكين : كه تمام گل از كاسه و گلبرگ سفيد و عطر آن از نزديك زننده و نامطبوع است .

۵ – نرگس بوقي : گونه پاكوتاهي است كه گلهاي آن بشكل قيف و اواسط ارديبهشت باز ميشود .

۶ – نرگس سرنگون :

۷ – نرگس ژونكيل : كه كاسه ميان آن بزرگتر از گونه هاي شهلا و فتان ، ولي به بزرگي نرگس شيپوري نمي رسد ، از اين گونه ، جور پُرپَر هم به دست آمده است .

۸ – نرگس دسته گل : داراي ۶ جور مختلف است .

گذشته از ۸ گونه مذكور گونه هاي مختلف ديگري نيز وجود دارد .

روش كاشت و تكثير :

همه اقسام اين گياه را به وسيله جدا كردن سوخ هائي كه از پهلوي سوخ اصلي ميرويد در موقع استراحت آن زياد مي كنند . سوخها را اگر براي زياد كردن موقع استراحت گياه بيرون آورده اند ، بايد در جاي خشك و تاريك نگاهداري كنند تا ماه آبان و آذر دومرتبه آنها را بكارند . بهتر است سوخهاي نرگس را چندين سال در زمين باقي بگذارند تا باين ترتيب خود بخود زياد شده و همه ساله گل كند .

زمين مساعد براي نرگس بايد داراي خاك سالم و سبك باشد ، گل نرگس براي كنار حاشيه ها يا باغچه ها يا كناره چمن ها مناسب است .نرگس را نيز مانند بعضي ديگر از پيازهاي زينتي  ميتوان  در خاك ، آب و يا بين سنگ ريزه هاي معلق در آى پرورش داد . بعضي از انواع پياز اين گل را ميتوان برخلاف ساير پيازها از همان ابتداء در روشنايي قرار داد ، ليكن پياز اغلب انواع نرگس را لازم است در تاريكي و تحت حدودا ۱۰ درجه سانتيگراد وادار به ريشه دادن نمود . بدين معني كه ظرف حاوي پيازها را در خاك دفن كرده و يا آنرا در زير زمين تاريكي بگذاريد .

هنگاميكه ملاحظه كرديد جوانه ها ظاهر شدند پياز را به روشنايي آورده آنرا در مكان خنكي قرار دهيد.

كاشتن پيازهاي نرگس را بهتر است طوري ترتيب دهيد كه از اواسط پائيز شروع شده و تا اواسط زمستان به فاصله يكهفته ادامه پيدا كند تا بتوانيد هفته ها از مشاهده گلهاي معطر و زيباي آن بهره مند شويد .

گل نرگس درختي   Deutzia

گل نرگس درختي Deutzia كه اصل آن از كشور ژاپن است ، جنسي از گياهان تيره ساكسيفراگاسه ها Saxifragaceae با برگهاي متقابل و گلهاي دسته اي يا خوشه اي كه از يك جام پنج قسمتي و يك كاسه با پنج گلبرگ تشكيل شده و از اين درختچه دو گونه  معمولا در باغها كاشته ميشود .

 ۱ – گل نرگس دختي كنگره دار D.Crenata  : درختچه ايست به بلندي ۲ متر با برگهاي پوشيده از كركهاي سخت دور دندانه دار و گلهاي سفيد خوشه اي كه تيرماه باز ميشود .

از اين گونه جورهاي متعددي بدست آمده مانند :

 الف – گل نرگس درختي كنگره دار پءرپَرِ صورتي .

 ب – گل نرگس درختي كنگره دار پُرپَرِ سفيد .

 ۲ – گل نرگس درختي باريك D.gracilis : اين گونه بلندي اش از گونه نرگس درختي باريك كمي بلند تر ولي گلهايش سفيد و دسته دسته در اوائل ارديبهشت باز ميشود . از گشنگيري اين گونه با گونه باريك ، دورگه اي بنام گل نرگس درختي لموئيني D.lemoinei بدست آمده كه خاصيت هردو گونه را دارد .

نرگس درختي را همه جا چه در آفتاب و چه در سايه ميتوان كاشت . ولي مرتبا آبياري شود تا زياد خشكي نبيند .

گونه دورَگِه را بواسطه كوتاهي قد و همچنين گونه باريك را ميتوان در گلدان كاشت و براي تزئين اطاق از آن استفاده كرد .

تكثير :

 نرگس درختي را بوسيله قلمه زدن يا خوابانيدن شاخه هايش ميتوان زياد كرد .

  تعداد ۷۰۰ بوته گل نرگس در باغچه دارد ولي خوب نمي شود . ولي نكته خيلي مهم كه نبايستي از نظر دور داشت انتخاب پيازهاي نوع خوب نرگس است . چون انواع نرگس زياد است و بعضي از آنها ريز و يا كم پر و برخي درشت و پر پر و معطر ميباشند . بنابراين ابتداء در انتخاب پيازها دقت كنيد و سپس در مورد نوع خاك كه حتما از خاك سبك استفاده نماييد . خاك سبك خاكي است كه از اختلاط خاك تورب - ماسه و خاك برگ پوسيده به نسبت مساوي تهيه شده باشد . البته كمي خاك رس اضافه نمودن مفيد خواهد بود .

نرگس آفريقائي  Agapanthus africanus

 نرگس آفريقائي گياهي است با ساقه زير زميني ( ريزوم دار ) از خانواده Liliaceae با تعداد تقريبي ده گونه كه از نظر گياه شناسي هنوز بدرستي مشخص نشده اند .

در منابع مختلف آمده است كه اصل اين گياه از مشرق زمين بوده و در سال ۱۶۳۰ از ايران توسط يك پدر روحاني به فرانسه برده شده است .

اين گياه در آغاز بخاطر كميابي و همچنين بخاطر انحصار طلبي صاحبان آن فقط در اختيار پادشاهان و برگزيدگان قوم بود . لوئي چهاردهم بخاطر بوي مطبوع نرگس آفريقائي مفتون اين گياه بود و به آن عشق بسيار ميورزيد .

بوي اين گياه بطور متناوب كم و زياد ميشود .

بدين معني كه در روز كم بو بوده و از غروب آفتاب شروع به زياد شدن مي كند .

شدت بوي عطر اين گياه كمي پس از شب هنگام است و باز در اواسط شب كاهش مي يابد .

اين عطر شگفت آور هنگام اوج آن بسيار غني و سكرآور است .

حتي قدرت انتشار آن باندازه اي است كه در هواي صاف پس از يك روز گرم فقط بوي يك پايه گلدار آن تا شعاع ۳۰۰ متري احساس مي شود .

 اين گياه نه تنها يكي از بهترين گياهان آپارتماني بشمار مي رود ، بلكه در هواي آزاد نيز ميتوان آنرا به آساني پرورش داد و از طرفي كشت آن بسيار ساده و بخاطر فراواني گلها قابل ملاحظه است .Agapanthus  africanus اين گياه دائمي بومي كاپ ( آفريقاي جنوبي ) است .برگهاي آن بشكل روبان و بطول ۵۰ سانتيمتر است . رنگ آن سبز شفاف است و قسمت زيادي از سال را باقي مي ماند ( ازخرداد تا مرداد ماه ) از ميان برگها ساقه گل دهنده اي بطول تقريبي ۷۵ سانتيمتر بيرون مي آيد كه در انتهاي آن گل آذيني بشكل چتر و حدود ۵۰ عدد گل بشكل نرگس و برنگ آبي و يا آبي مايل به بنفش قرار دارد و يكي از گلهاي آبي رنگ نادر در فصل تابستان است. گلهاي بريده آن با ساقه هاي بلند بسيار زيبا و همچنين دانه هاي آن پس از تشكيل روي اين ساقه ها براي دكوراسيون زمستان بسيار مناسب است .

روش كاشت :

 اگرچه اين گياه در اغلب خاكها بخوبي رشد مي كند ولي خاكهاي غني و قابل نفوذ به آب برتري دارد و تنها نياز آن به هواي خنك در تابستان است .مكانهاي سايه آفتاب بسيار مناسب براي پرورش اين گياه است و در صورتيكه در گلدان كاشته شده باشد ، بايد در بهار به هواي آزاد منتقل شود . در زمينهاي سبك به آب فراوان و در تابستان و در زمستان به آب بسيار كم نياز دارد و براي استفاده از گل بُريده و يا دانه هاي آن ساقه گل دهنده را از نزديك زمين ميبرند و همچنين پس از تمام شدن گل ها ، ساقه هاي خشك و برگهاي زرد بايد چيده شوند .

از مهرماه تا اواخر اسفند ماه ساقه ها بايد با خاك برگ پوشانيده شوند . غده اين گياه ( ساقه زير زميني كه بصورت گوشتي درآمده و ريزوم ناميده ميشود ) را نبايد زياد جابجا كرد .معهذا ميتوان غده ها را در پائيز بيرون آورد و در محلي خشك و روشن نگاهداشت .دادن كودهاي شيميايي كامل محلول درآب براي اين گياه در فصل رويش مناسب است .

 تكثير :

 اين گياه را با تقسيم غده در اوائل بهار زياد مي كنند .تكثير آن با كاشتن بذر نيز عملي است و موقع كاشت آن آغاز بهار است . ولي زياد كردن اين گياه با كاشتن بذر طولاني و در حدود ۲ الي۳ سال براي رسيدن بگل بطول مي انجامد .

نوشته : مهندس منوچهر كارگر