تغذيه صحيح يكي از اصول اوليه دستيابي به كشاورزي پايدار است. متاسفانه در كشور ما تا چند سال گذشته تنها به استفاده از دو عنصر ازت و فسفر و گاهي نيز پتاسيم توجه مي‌شد و از ساير عناصر كه براي رشد و نمو گياه و توليد عملكردهاي بالا ضروري مي‌باشند، غفلت مي‌گرديد. طي چند سال گذشته و با پيگيري‌هاي محققين و دست‌اندركاران مؤسسه تحقيقات خاك و آب، اعضاي هيات علمي و دانشجويان دانشگاه‌هاي كشور تا حدودي به مصرف عناصر غذايي ديگر نيز نظير پتاسيم، روي، بور، آهن و 000 توجه گرديد. بررسي اين ميزان از مطالعات هنوز كافي نبوده و فرهنگ‌سازي براي ترويج مصرف بهينه اين عناصر غذايي، مواد آلي و كودهاي بيولوژيك و ... جاي كار بسيار دارد .

مواد غذايي داراي نقش‌هاي ويژه و ضروري در سوخت و ساز گياه هستند. بر پايه نياز گياهان عناصر غذايي به دو گروه عناصر پرنياز (ازت، فسفر، پتاسيم، گوگرد، كلسيم و منيزيم) و ‌عناصر كم‌نياز (آهن، روي، منگنز، مس و بور) تقسيم مي‌شوند. البته اين بدان معني نيست كه اهميت ‌عناصر كم‌نياز (كم‌مصرف و يا ريزمغذي) كمتر از عناصر پرنياز مي‌باشد، بلكه تنها ميزان مصرف آنها متفاوت است. در برخي از درختان ميوه نظير سيب مشاهده مي‌شود كه ميزان كلسيم در بعضي موارد برابر و حتي بيشتر از فسفر مورد نياز مي‌باشد كه اين امر نشان دهندة اهميت كلسيم است كه توجه چنداني در گذشته در كشور به آن نشده است. كلسيم (Ca) در جلوگيري از سياه شدن، پوسيدگي دروني، آردي شدن، آبگزيدگي، لكه تلخ و …  در درختان ميوه نظير سيب و گلابي يك عنصر ضروري به شمار مي‌رود.

اميد است كه باغداران عزيز با بهره‌گيري از تجربه محققين و بكارگيري نتايج آزمون خاك و تجزيه برگ و ميوه از مصرف بي‌رويه كودهاي شيميايي بويژه ازتي و فسفري اجتناب كنند. به همين منظور بر آن شديم حد بهينه غلظت عناصر غذايي در خاك، برگ و ميوه محصول باغي كشور را تعيين تا گامي به سوي افزايش كمي و كيفي محصولات كشاورزي، نيل به كشاورزي پايدار و افزايش صادرات توليدات كشاورزي توام با كيفيت برتر در كشور برداشته باشيم . در شكل 2 رابطه غلظت عناصر غذايي با افزايش عملكرد نشان داده شده است (ملكوتي و همايي، 1383)

در جدول يك حد بحراني غلظت عناصر غذايي در خاكهاي آهكي نشان داده شده است.

جدول 1- حد بحراني غلظت عناصر غذايي در خاكهاي زراعي و باغي

كربن‌آلي

فسفر

پتاسيم

آهن

روي

منگنز

مس

بور

(درصد)

(ميلي‌گرم در كيلوگرم)

2 >

10-7

300-250

10

1

8

1

1

 

علي رغم آنكه تعيين حد بحراني عناصر غذايي براي درختان ميوه عمدتاً به دليل گستردگي ريشه آنها در عمق خاك چندان مفهوم علمي نداشته و كاربرد موفقيت آميزي نيز ندارد، با اين حال، وجود مقدار مشخصي از عناصر غذايي در پاي درختان مي تواند معرف كمبود و يا زيادي اين عناصر در خاك باشد. در حال حاضر حد بحراني براي فسفر 7 ميلي‌گرم در كيلوگرم و براي پتاسيم 300 ميلي گرم در كيلوگرم پيشنهاد مي‌شود. اميد است در آينده توصيه كودي براي درختان ميوه عمدتاً بر مبناي حد بهينه غلظت عناصر غذايي در برگ و حتي ميوه آنها باشد. نظر به گستردگي ريشه در درختان ميوه در عمق خاك زراعي، معمولاً انجام آزمون خاك براي توصيه كودي كاربردي نداشته و بهتر است توصيه كودي بر مبناي تجزيه برگ انجام گيرد.

 

منبع:

حد مطلوب غلظت عناصر غذايي در خاك و برخي از محصولات باغ )بخش اول) محمد جعفر ملكوتي، فرهاد مشيري، محمدنبي غيبي و صفدر مولوي-استاد دانشگاه تربيت مدرس، اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات خاك و آب دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه تربيت مدرس / نشريه فني شماره40۶ شوراي‌عالي سياستگزاري توسعه كاربرد مواد بيولوژيك و استفاده بهينه از كود و سم در كشاورزي)بهار 1384انتشارات سنا، تهران، ايران)